Kız çocuklarda 8 yaşından önce meme gelişiminin başlaması, erken ergenlik (puberte prekoks) açısından değerlendirme gerektirir. 8 yaşından önce koltuk altı ya da genital bölgede kıllanma, belirgin hızlanan boy uzaması ve çok erken yaşta adet görme de dikkat edilmesi gereken bulgulardır. Bu belirtilerden birini fark ederseniz çocuk endokrinoloğuna başvurmanız uygundur.
Erken ergenliğin ilk belirtileri nelerdir?
Kızlarda ergenliğin ilk işareti genellikle meme tomurcuklanmasıdır (telarş). Meme ucunun altında, dokununca hissedilen küçük ve bazen hassas bir sertlik oluşur. Başlangıçta tek tarafta olması sık görülür.
- 8 yaşından önce meme tomurcuğu ya da meme büyümesi
- Genital bölgede ya da koltuk altında kıllanma
- Yaşıtlarına göre belirgin hızlanan boy uzaması
- Ter kokusu, yağlı cilt ya da sivilce
- Beyaz akıntı ya da adet kanaması
Kız çocuklarda ergenlik çoğunlukla 8 ile 13 yaş arasında başlar. Meme gelişimi başladıktan sonra ilk adet kanaması genellikle 2-3 yıl içinde görülür. Bu sıralamanın çok erken başlaması ya da çok hızlı ilerlemesi değerlendirme gerektirir.
Erken ergenlikte boy başlangıçta hızla uzar ve çocuk yaşıtlarından uzun görünebilir. Ancak kemik olgunlaşması da hızlandığı için büyüme plakları erken kapanabilir ve erişkin boy beklenenden kısa kalabilir.
Erken ergenlik neden olur?
En sık görülen tip merkezi erken ergenliktir. Beyinde ergenliği başlatan sistem (hipotalamus ve hipofiz) olağan zamanından önce çalışmaya başlar. Kız çocuklarda bu durumun büyük çoğunluğunda altta yatan bir hastalık bulunmaz.
Daha az sıklıkla beyinde yapısal bir değişiklik, yumurtalık kistleri, böbrek üstü bezi hastalıkları ya da dışarıdan östrojen içeren krem veya ilaçlara maruz kalma erken ergenlik bulgularına yol açabilir. Fazla kilo da ergenliğin daha erken başlamasıyla ilişkilidir.
Her erken meme gelişimi ergenlik midir?
Her zaman ergenlik anlamına gelmez. Özellikle 2 yaşından küçük kız bebeklerde görülen tek başına meme büyümesi (prematür telarş) çoğu zaman kendiliğinden geriler ya da ilerlemeden kalır. Bu çocuklarda büyüme hızı ve kemik yaşı genellikle normaldir.
Benzer şekilde 8 yaş öncesinde yalnızca ter kokusu ve hafif kıllanma görülmesi, böbrek üstü bezinin erken olgunlaşmasına (prematür adrenarş) bağlı olabilir. Bu tabloların gerçek ergenlikten ayrılması için de hekim değerlendirmesi gerekir.
Değerlendirmede neler yapılır?
Hekim önce çocuğun boy ve kilosunu ölçer, büyüme eğrisini inceler ve ergenlik evresini muayeneyle belirler. Ardından gerekli görülen tetkikler planlanır:
- Kemik yaşı grafisi: İskelet olgunluğunun yaşa göre ileride olup olmadığını gösterir.
- Hormon tetkikleri: LH, FSH ve östrojen (estradiol) düzeylerine bakılır. Gerekirse ergenlik hormonlarının uyarıya yanıtını ölçen bir uyarı testi (GnRH testi) yapılır.
- Pelvik ultrason: Rahim ve yumurtalıkların ergenlik yönünde değişip değişmediğini gösterir.
- Beyin MR: Hekimin uygun gördüğü durumlarda, özellikle çok küçük yaşta başlayan ya da hızlı ilerleyen ergenlikte istenebilir.
Tedavi her zaman gerekli mi?
Her erken ergenlik tedavi gerektirmez. Yavaş ilerleyen ve erişkin boyu tehdit etmeyen durumlarda düzenli izlem yeterli olabilir. Hızlı ilerleyen merkezi erken ergenlikte ise ergenliği geçici olarak baskılayan bir tedavi gündeme gelebilir.
Tedavi kararı çocuğun yaşı, ergenliğin ilerleme hızı, kemik yaşı ve duygusal durumu birlikte değerlendirilerek hekim tarafından verilir. Erken yaşta bedensel değişim yaşayan bir çocuğa sakin ve yaşına uygun açıklamalar yapmak, bu süreci daha kolay geçirmesine yardımcı olur.
Sık sorulan sorular
Kızımın tek tarafta meme sertliği var, bu normal mi?
Ergenlik başlangıcında meme tomurcuğunun önce tek tarafta görülmesi sık rastlanan bir durumdur. Kızınız 8 yaşından küçükse ergenlik açısından değerlendirme gerekir.
Erken ergenlik kilo ile ilişkili mi?
Fazla kilo, ergenliğin daha erken başlamasıyla ilişkilidir. Yine de erken ergenlik belirtisi olan her çocuğun kilosundan bağımsız olarak değerlendirilmesi gerekir.
Erken ergenlik boyu etkiler mi?
Erken ergenlikte büyüme plakları erken kapanabildiği için erişkin boy beklenenden kısa kalabilir. Bu riskin ne kadar olduğu kemik yaşı ve ilerleme hızına bakılarak değerlendirilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Çocuğunuzun durumu için hekiminize danışın. Acil belirtilerde 112'yi arayın.