Çocuklarda hipotiroidi, tiroid bezinin vücudun ihtiyacı kadar hormon üretememesidir. Okul çağında ve ergenlikte en sık nedeni Hashimoto tiroiditidir (bağışıklık sisteminin tiroid bezine karşı antikor üretmesi). Belirtiler sinsi başlar; boy uzamasında yavaşlama, yorgunluk ve derslerde düşüş ilk işaretler olabilir. Tanı basit kan tahlilleriyle konur ve uygun tedaviyle çocukların büyük çoğunluğu yaşıtları gibi büyür.
Hashimoto tiroiditi nedir, kimlerde daha sık görülür?
Hashimoto tiroiditi otoimmün (bağışıklık sisteminin kendi dokusuna yönelmesiyle oluşan) bir hastalıktır. Zamanla tiroid bezinde iltihap gelişir ve hormon üretimi azalabilir. Bazı çocuklarda hormon düzeyleri yıllarca normal kalır, yalnızca antikorlar yüksek bulunur.
Kız çocuklarında ve ergenlik döneminde daha sık görülür. Ailede tiroid hastalığı olması, çocukta tip 1 diyabet ya da çölyak hastalığı bulunması, Down sendromu ve Turner sendromu gibi durumlar riski artırır. Bu çocuklarda belirli aralıklarla tiroid kontrolü önerilir.
Hipotiroidinin belirtileri nelerdir?
Belirtiler aylar içinde yavaş yavaş ortaya çıktığı için aileler çoğu zaman bunları büyüme dönemine ya da tembelliğe bağlar. Dikkat edilmesi gereken işaretler şunlardır:
- Boy uzama hızının yavaşlaması, yaşıtlarından geride kalma
- Boya göre kilo artışı, yüzde ve göz çevresinde şişlik
- Sürekli yorgunluk, uyku isteği, hareketlerde yavaşlama
- Kabızlık, çabuk üşüme, kuru cilt, saçlarda kırılma veya dökülme
- Boynun ön tarafında şişlik (guatr)
- Ergenliğin gecikmesi ya da kız çocuklarında adet düzensizliği
Hafif hipotiroidide çocuk hiçbir yakınma göstermeyebilir. Bu nedenle risk taşıyan çocuklarda belirtiler beklenmeden kontrol yapılır.
Büyüme ve okul başarısını nasıl etkiler?
Tiroid hormonu kemik gelişimi ve büyüme için gereklidir. Hormon uzun süre eksik kaldığında boy uzaması belirgin şekilde yavaşlar ve kemik yaşı (kemiklerin olgunlaşma düzeyi) geri kalır. Durum erken fark edilip tedavi edildiğinde çocuk büyüme açığının önemli bir kısmını kapatabilir.
Okulda dikkat dağınıklığı, ders çalışırken çabuk yorulma, yavaş düşünme ve unutkanlık görülebilir. Öğretmenler çocuğun derste uyukladığını ya da içine kapandığını fark edebilir. Notlarda açıklanamayan bir düşüş varsa tiroid de değerlendirilecek konular arasındadır. Hormon dengelendikçe bu yakınmaların çoğu geriler.
Tanı nasıl konur?
Tanı için kanda TSH (tiroidi uyaran hipofiz hormonu) ve serbest T4 (tiroid hormonu) ölçülür. Hashimoto şüphesinde tiroid antikorları (anti-TPO ve anti-tiroglobulin) eklenir. Bezin yapısını görmek gerekirse boyun ultrasonu istenebilir.
Tek bir tahlil sonucu her zaman yeterli bilgi vermez. Hafif yüksek bir TSH değeri geçici olabilir ve birkaç hafta sonra tekrar ölçüm gerekebilir. Sonuçların çocuğun boyu, büyüme hızı ve muayenesiyle birlikte yorumlanması gerekir.
Tedavi ve takip nasıl yapılır?
Hormon eksikliği belirginse eksik olan tiroid hormonu tablet şeklinde yerine konur. Tedaviye başlanıp başlanmayacağına ve ilacın nasıl kullanılacağına hekim karar verir. Çocuk büyüdükçe ve kan değerlerine göre tedavi yeniden düzenlenir; ilacı kendi kendinize azaltmamanız ya da kesmemeniz önemlidir.
Yalnızca antikorları yüksek, hormonları normal olan çocuklarda çoğu zaman ilaç gerekmez; belirli aralıklarla kan tahlili ve boy ölçümüyle izlenir. Kontrollerde boy ve kilo, büyüme eğrisi, ergenlik gelişimi ve tiroid değerleri birlikte gözden geçirilir. Hashimoto çoğunlukla uzun süreli bir durumdur ve düzenli takip, çocuğun sağlıklı büyümesini korumanın temelidir.
Tiroid ilacı genellikle sabah aç karnına alınır. Bazı besinler ve demir ya da kalsiyum içeren takviyeler emilimi azaltabileceği için ilacın nasıl ve ne zaman alınacağını hekiminize ayrıntılı olarak sorun. Kontrollere gelirken son tahlil sonuçlarını ve ilacın kullanım şeklini yanınızda bulundurun.
Sık sorulan sorular
Hashimoto tiroiditi geçer mi?
Hashimoto çoğunlukla uzun süreli bir durumdur. Bazı çocuklarda hormon düzeyleri yıllarca normal kalır, bazılarında zamanla tedavi gerekir; bu yüzden düzenli takip önerilir.
Tiroid ilacı kullanan çocuk spor yapabilir mi?
Evet. Hormon düzeyleri dengelenen çocuk yaşıtları gibi spor ve okul etkinliklerine katılabilir.
Hipotiroidi çocuklarda kilo almaya neden olur mu?
Boya göre hafif kilo artışı ve şişlik görülebilir. Belirgin kilo fazlası olan çocukların çoğunda ise neden tiroid olmaz; kilo sorunu ayrıca değerlendirilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayenenin yerini tutmaz. Çocuğunuzun durumu için hekiminize danışın. Acil belirtilerde 112'yi arayın.