Çocukluk Çağı Obezitesi: BKİ Persentili ve Ne Zaman Tetkik?

Bir çocuğun kilosunun sağlıklı olup olmadığı, yaşına ve cinsiyetine göre hesaplanan beden kitle indeksi (BKİ) persentiliyle değerlendirilir. BKİ 95. persentil ve üzerindeyse obezite, 85. ile 95. persentil arasındaysa fazla kilo söz konusudur. Çocuklardaki obezitenin büyük çoğunluğu hormonal bir hastalığa bağlı olmadığından, tedavinin temelini tüm ailenin katıldığı yaşam tarzı değişikliği oluşturur.

BKİ persentili nasıl yorumlanır?

BKİ, kilonun boyun karesine bölünmesiyle bulunur. Yetişkinlerde sabit sınırlar kullanılır. Çocuklarda vücut yapısı yaşla değiştiği için sonuç, aynı yaş ve cinsiyetteki çocuklarla karşılaştırılır. Persentil bu karşılaştırmadaki yeri gösterir: 90. persentildeki bir çocuğun BKİ'si, yaşıtlarının yüzde 90'ınınkinden yüksektir.

Tek bir ölçümden çok büyüme eğrisindeki gidiş önemlidir. Kilo persentilinin yıllar içinde hızla yükselmesi, erken fark edilmesi gereken bir işarettir.

Doğru değerlendirme için boy ve kilonun düzgün ölçülmesi gerekir. Evde ölçülen değerler fikir verir, ancak yorumu yaşa ve cinsiyete özel büyüme eğrileri üzerinden hekim yapar. Çocuğun eski aşı kartı ya da önceki muayenelerdeki boy ve kilo kayıtları gidişi görmek için çok yararlıdır.

Obeziteye hormonlar mı neden olur?

Aileler sıklıkla tiroid ya da başka bir hormon sorununu merak eder. Hormonal nedenlere bağlı obezite çocuklarda nadirdir. Bu nedenleri düşündüren en önemli ipucu boy uzamasıdır. Yaşam tarzına bağlı fazla kilosu olan çocuklar çoğunlukla yaşıtlarına göre uzun boyludur. Hormonal bir sorunu olan çocuklarda ise kilo artarken boy uzaması yavaşlar.

Çok erken yaşta başlayan ağır obezite, doymak bilmeyen sürekli açlık hissi ya da gelişim geriliği varsa genetik nedenler açısından da değerlendirme gerekir.

Hangi durumda tetkik yapılır?

Obezitesi olan çocuklarda tetkikler, kilonun yol açabileceği sorunları erken yakalamak için yapılır. Hekim çocuğun yaşına, ailesel risklerine ve muayene bulgularına göre gerekli testlere karar verir. Bu testler arasında kan şekeri, kan yağları ve karaciğer testleri yer alabilir.

Kilo fazlalığıyla ilişkili bazı durumlar şunlardır:

• İnsülin direnci ve tip 2 diyabet
• Kan yağlarında yükseklik ve yüksek tansiyon
• Karaciğer yağlanması
• Uykuda horlama ve solunum durması
• Diz ve kalça ağrıları
• Kızlarda adet düzensizliği

Belirti yoksa rutin insülin ölçümü ya da kapsamlı hormon taraması genellikle önerilmez.

Muayenede tansiyon ölçümü, deride insülin direncini düşündüren koyulaşma, tiroid bezinin büyüklüğü ve ergenlik gelişimi de değerlendirilir. Bu bulgular hangi testlerin gerçekten gerekli olduğunu belirler ve gereksiz tetkiklerden kaçınmaya yardım eder.

Aile temelli yaklaşım neden önemlidir?

Çocuklar yemek ve hareket alışkanlıklarını evde öğrenir. Bu yüzden tüm ailenin birlikte değiştiği programlar, yalnızca çocuğa uygulanan diyetlere göre daha kalıcı sonuç verir. Büyümekte olan çocukta hedef hekimle birlikte belirlenir. Birçok çocukta kiloyu sabit tutup boyun uzamasına fırsat vermek anlamlı bir ilerlemedir.

• Şekerli içecekleri ve hazır meyve sularını evden çıkarın, su ana içecek olsun.
• Öğünleri mümkün olduğunca ailece ve ekran karşısında olmadan yiyin.
• Ekran süresini sınırlayın, yatak odasında ekran bulundurmayın.
• Her gün en az bir saat hareketli oyun ya da spor hedefleyin.
• Düzenli ve yeterli uyku için sabit yatış saatleri belirleyin.

Çocuğun kilosu hakkında suçlayıcı ya da utandırıcı konuşmalar yeme sorunlarına zemin hazırlayabilir. Kilo yerine sağlıklı alışkanlıklar üzerine konuşmak çocuğun özgüvenini korur ve değişimi kalıcı kılar.

Değişiklikleri bir anda yapmaya çalışmak yerine her hafta bir hedef seçmek daha uygulanabilirdir. Örneğin ilk hafta gazlı içecekleri bırakmak, ikinci hafta akşam yürüyüşü eklemek gibi. Kardeşler ve diğer aile bireyleri de aynı kurallara uyduğunda çocuk kendini cezalandırılmış hissetmez. Takip görüşmeleri, ailenin motivasyonunu korumasına ve gerektiğinde planın yeniden düzenlenmesine olanak tanır.